ẤN - QUỐC TRUNG

AT
THỀ G IỚ I
BÁCH KHOA TOÀN THƯ

GUYẺN

; LIỆU

NHÀ XUẤT BÀN
VÁN Hó a - THÒNG TIN

BÍ MẬT T H Ế GIỚI
BÁCH KHOA TOÀN THƯ

(h u y tu ấ n

- QUỐC

tru n g )

BÍ MẬT
THẾ GIÓI
BÁCH KHOA TOÀN THƯ

■ppp*

1

0

1

^

. Ạ iộ íậ ỉC ỊỊiỊI
»* |'
-ú.LLLv

ío a l
Ị H

f

ị

jHỊ3W jP2jiị]

Ki
Vị

ị/

1 '

' i
■■

•>T'í'»ltĩV

A 'tể?

3Ể

£

* '■

Chương 1
BÍ MẬT CỦA VŨ TRỤ

Vũ trụ bao la ân chứa vô vàn những
điều thần kì và huyền diệu: những chòm
sao luôn là khởi nguồn của những giả
tường và mơ ước vô hạn của con người. Đó
là một vũ trụ đầy màu sắc và biến hoá
khôn lường: hằng tinh thì có một bức chân
dung mĩ lệ, các ngôi sao thi có những đồ
trang sức hình tròn đẹp đẽ, một sô tinh th ể
lại đang từ từ thôn tính lẫn nhau, hô' đen
t h i đ u n g t ừ c ừ n u ố i h ế i Lất c ả n h ữ n g t h ứ

xung quanh nó, d ải ngân hà thi như một
chiếc đĩa bay khổng lồ, các ngôi sao bên
ngoài hệ ngân hà hình thành nên "trường
thành vũ trụ", mặt trời thi khoác trên
mình "chiếc áo lông vũ" màu sắc rực rỡ.
Sao th ổ phủ một lớp màn che lộng lẫy và
thần bí, các tiểu hành tinh thi có th ể va vào
trái đất bất cứ lúc nào, "Mĩ nữ tóc dài" sao
chổi thỉnh thoảng lại đến thăm nhân gian.

BÍ MẬT VỂ Sự KHỎI NGUỒN CỦA v ũ TRỤ
Vũ trụ ra đòi như th ế nào? Từ xưa đến nay, đây luôn là
câu hỏi mà con người thấy hứng thú và không ngừng tìm
hiểu. Trong lịch sử đã từng có những truyền thuyết thần
thoại khác nhau, nhưng khởi nguồn của vũ trụ vốn không
phải là một vấn đề về khoa học. Từ đầu thê kỉ XX đến nay,
do sự phát triển của khoa học kĩ thuật, con người đã có được
nhiều phát hiện vĩ đại trong việc quan sát tìm hiểu vũ trụ,
từ đó dần dần xây dựng nên mô hình của khoa học vũ trụ.
- Tìm hiểu v ề khỏi nguồn của vũ trụ

Những năm 20 của thê
kỉ XX, nhà thiên văn học
người Mĩ Slaff lúc nghiên
cứu xoáy nước tinh vân phát
ra quang phổ, đầu tiên ông
phát hiện ra sự chuyển dịch
màu hồng của quang phổ, và
nhận thấy rằng xoáy nưóc
Tinh vân đang rời xa con
người với tốc độ lớn. Năm
1929, Habo đã kết hợp việc đo sự chuyển dịch màu hồng
này vói việc đo khoảng cách của tinh hệ, và tổng kết ra định
luật nổi tiếng Habo. Căn cứ vào định luật Habo và việc đo
sự chuyển dịch màu hồng của rất nhiều thiên thể sau này,
người ta càng tin tưởng rằng trong một thòi gian dài, vũ trụ
không ngừng phình to lên, mật độ vật chất luôn biến
6

chuyển nhỏ lại. Như thế sự kết hợp của vũ trụ trước một
thòi khắc nào đó là không tồn tại. Nó chỉ là sản phẩm của
một quá trình biến đổi. Năm 1948, một số nhà khoa học
như nhà vật lý học Jianaofu lần đầu tiên đưa ra mô hình
vũ trụ học BigBang.
- M ô hình vũ trụ học BigBang

Học thuyết này cho rằng VÜ trụ ra đời từ một trận nổ
lớn. Thòi kì đầu của vũ trụ, nhiệt độ rấ t cao trên 10 tỉ độ.
M ật độ vật chất cũng
tương đối lớn, có một s ố
vật chất dạng hạt cơ bản
như trung tử, chất tử,
điện tử, quang tử, và
trung vi tử. Nhưng do
toàn bộ hệthống không ngừng phình lên, kết quả là nhiệt
độ giảmxuống nhanh chóng. Khi nhiệt độ giảm xuống
khoảng một tỉ độ, thì trung tử bắt đầu m ất đi điều kiện tồn
tại tự do của mình, nó trỏ nên yếu đi, và cùng với chất tử
kết hợp thành các nguyên t ố như H (Hidro), He(Heli)..., các
nguyên tô' hoá học bắt đầu được hình thành chính vào thòi
kì này. Khi nhiệt độ tiếp tục hạ đến một triệu độ, vật chất
trong VŨ trụ chủ yếu là chất tử, điện tử, quang tử, và một
sô" hạt nguyên tử nhẹ. Khi nhiệt độ giảm
đến vài nghìn độ, bức xạ giảm dần, vũ
trụ chủ yếu là vật chất dạng khí. Những
vật chất dạng khí này dần dần ngưng tụ
thành vân khí, và lại tiếp tục hình thành
nên các hệ hằng tinh khác nhau, trở th àn h VÜ trụ m à ngày
nay chúng ta nhìn thấy.

7

v ũ TRỤ RỐT CU Ộ C LÀ NHƯ THẾ NÀO?
Mọi người thường nói: Vũ
trụ rộng lớn vô hạn. Đúng vậy,
bên ngoài dải ngân hà còn có vô
sô" tinh hệ khác. Hàng trăm
triệu thiên thể tạo nên tinh hệ,
tinh hệ lại tạo nên nhóm tinh
Vũtrụ trong quỹ dạothời gian giông
hệ. Trong vũ trụ có ít nhất 100
như1 chiéc vồ ớóng kín
nghìn các nhóm tinh hệ lỏn nhỏ. Có nhà khoa học đã tính toán
rằng, nếu coi vũ trụ là một quả cầu lốn có bán kính 1000 m,
thì dải ngân hà chỉ lón bằng viên thuổc, nằm ở gần tâm quả
cầu. Vậy thì vũ trụ lớn bao nhiêu, nó có hình như thế nào?
Thuyết vũ trụ cầu hữu hạn

SL»
H

đĩ
«-» m a

i .«
* /. .. - '
+
,
Ặ

u

hw

Trạm vú trụ khòng
gian quốc tè

Tương đối luận của Alyinsltan chi ra rằng: Thời
gian và khỏng gian trong vũ trụ nối kết với
nhau vô cùng phút tạp.

8

Ngay từ năm 1917,
Akistan đã đưa ra giả
thuyết về mô hình vũ trụ
cầu không ranh giối hữu
hạn. Ông chỉ ra rằng: “Nên
coi vôi trụ là một vùng liên
tục đóng hợp hữu hạn trên
phương diện độ dài không
gian", đồng thời với tiền đê
vật chất vũ trụ phân bô
đồng đều, ông đã xây dựng
"một vũ trụ không ranh giối
nhưng hữu hạn", "Thể liên